Điểm tin trong ngày: Tại sao cơ sở dữ liệu đất đai không thể thay thế công chứng?

Trong bối cảnh Việt Nam đang từng bước số hoá hóa các lĩnh vực, vấn đề quản lý dữ liệu đất đai trở thành điểm tin nóng trong ngành tư pháp. Một quan điểm chính thức vừa được nêu ra từ cấp lãnh đạo Sở Tư pháp TP HCM đã gây ra nhiều thảo luận: dù cơ sở dữ liệu đất đai ngày càng hoàn thiện, nó vẫn không thể thay thế vai trò của công chứng trong các giao dịch bất động sản.

Sự hạn chế của dữ liệu số trong xác thực giao dịch

Dữ liệu đất đai hiện nay chủ yếu phục vụ mục đích quản lý hành chính và thống kê. Hệ thống này ghi nhận các thông tin như vị trí, diện tích, chủ sở hữu hiện tại của bất động sản. Tuy nhiên, một yếu tố quan trọng mà dữ liệu số không thể cung cấp là sự xác thực về ý định thực sự của các bên tham gia giao dịch. Khi hai người ký một hợp đồng mua bán đất, công chứng viên không chỉ ghi lại thông tin bất động sản, mà còn xác minh rằng các bên tham gia đều có nhận thức đầy đủ, không bị ép buộc, và thực sự đồng ý với các điều khoản. Đây chính là khoảng cách khó lấp đầy giữa một cơ sở dữ liệu tự động và một quy trình pháp lý có sự can dự của con người.

Vai trò pháp lý độc đáo của công chứng

Công chứng không phải chỉ là một khâu ghi chép. Đó là một hoạt động pháp lý có giá trị pháp lý riêng, được pháp luật công nhận. Khi một tài liệu được công chứng, nó trở thành bằng chứng có giá trị cao trong các tranh chấp pháp lý, thậm chí là "bằng chứng hoàn hảo" trong nhiều trường hợp. Công chứng viên, với tư cách là một nhân viên công vụ có thẩm quyền, phải đảm bảo rằng toàn bộ quá trình diễn ra minh bạch, tuân thủ luật pháp. Nếu sau này phát sinh tranh chấp, bên nhận tài liệu công chứng sẽ có vị thế pháp lý mạnh mẽ hơn so với những tài liệu chỉ được ghi nhận trong cơ sở dữ liệu.

Một cơ sở dữ liệu, dù được quản lý tốt và cập nhật liên tục, cũng chỉ là một công cụ kỹ thuật. Nó không có khả năng xác nhận về mặt pháp lý rằng thỏa thuận này đã được công nhận bởi các bên, hay rằng không có bất kỳ áp lực hay gian dối nào trong quá trình ký kết. Phương pháp công chứng, với sự can dự của một cán bộ công vụ đủ tư cách, mới có thể cung cấp sự đảm bảo này.

Điểm tin trong ngày: Thách thức trong quá trình số hoá hóa

Nhận định này phản ánh một thách thức lớn mà Việt Nam đang phải đối mặt trong tiến trình chuyển đổi số. Không phải tất cả các quy trình pháp lý đều có thể được hoàn toàn tự động hoá hay thay thế bằng công nghệ. Một số yếu tố thiết yếu của pháp luật lại nằm ở sự can dự của con người, sự xác minh tính xác thực và sự đánh giá tình huống cụ thể. Chính vì vậy, ngay cả khi nền tảng công nghệ hoàn hảo, pháp luật vẫn cần những cơ chế truyền thống để đảm bảo quyền lợi của các bên.

Điều này không có nghĩa là cơ sở dữ liệu đất đai vô dụng. Trái lại, hệ thống này có giá trị to lớn trong việc cải thiện tính minh bạch, giảm bớt thành phố hành chính, và cung cấp thông tin công khai cho những người cần. Tuy nhiên, nó nên được xem như một công cụ bổ trợ, chứ không phải thay thế cho các quy trình pháp lý kỳ cựu như công chứng.

Hướng phát triển trong tương lai

Cách tiếp cận hợp lý là tận dụng ưu điểm của cả hai hệ thống. Cơ sở dữ liệu đất đai có thể được tích hợp vào quy trình công chứng, giúp công chứng viên nhanh chóng xác minh các thông tin liên quan. Công nghệ chữ ký số, xác thực danh tính điện tử cũng có thể được ứng dụng để làm cho quá trình công chứng hiệu quả hơn, dễ tiếp cận hơn, đặc biệt là trong các vùng sâu vùng xa. Tuy nhiên, phần cốt lõi của công chứng—đó là sự xác thực nhân sự về ý chí, sự tự do lựa chọn, và tính pháp lý của giao dịch—sẽ vẫn cần thiết.

Nhận định từ Sở Tư pháp TP HCM là một lời nhắc nhở quan trọng đối với các nhà hoạch định chính sách: không phải mọi cải cách pháp lý đều có thể được thúc đẩy bằng công nghệ. Hiểu rõ những giới hạn này sẽ giúp Việt Nam phát triển các giải pháp số hoá thực sự hiệu quả, thay vì cố gắng thay thế những thứ không thể thay thế.

Nguồn tham khảo:
Cơ sở dữ liệu đất đai không thể thay thế công chứng

Ảnh: Maximilianovich — Pixabay