Xu hướng AI 2026: Từ hoạt động sang kết quả thực tế trong đổi mới sáng tạo Việt Nam

Trong bối cảnh thế giới đang bước vào giai đoạn mới của cuộc cách mạng công nghệ, Việt Nam cũng đặt ra một mục tiêu rõ ràng cho xu hướng AI 2026: từ việc chỉ có các hoạt động và dự án đổi mới sáng tạo, cần chuyển hướng tới những kết quả thực tế, đo lường được và mang lại giá trị thiết thực cho nền kinh tế.

Đây không phải là một thay đổi đơn thuần trong khuôn khổ chính sách, mà là sự điều chỉnh toàn diện trong cách tiếp cận của các cơ quan chính phủ, doanh nghiệp và các tổ chức nghiên cứu đối với công nghệ tiên tiến. Thay vì tập trung vào số lượng dự án, số lượng sự kiện hội thảo hay các báo cáo thành tích, giai đoạn mới yêu cầu cần nhìn thẳng vào những ảnh hưởng thực tế mà các sáng kiến đổi mới mang lại.

Từ lý thuyết đến thực hành: Khó khăn của quá trình chuyển tiếp

Một trong những thách thức lớn nhất mà các quốc gia, kể cả Việt Nam, phải đối mặt là khoảng cách giữa các hoạt động lên kế hoạch và việc thực hiện các kết quả cụ thể. Trong suốt những năm qua, các nước đã đầu tư một lượng tài nguyên lớn vào xây dựng các chương trình khuyến khích đổi mới, tổ chức các cuộc thi sáng tạo, cấp vốn cho startup công nghệ và tạo ra các vùng thử nghiệm. Tuy nhiên, khi đánh giá thực tế, không phải tất cả những hoạt động này đều dẫn tới những sản phẩm, dịch vụ hoặc giải pháp công nghệ thực sự có thể ứng dụng rộng rãi trong xã hội.

Vấn đề này đặc biệt trầm trọng khi nói về lĩnh vực trí tuệ nhân tạo và các công nghệ số. Những dự án được khởi động với lời hứa hẹn to lớn, nhưng rồi dừng lại ở giai đoạn prototype hoặc chỉ hoạt động trong một môi trường kiểm soát nhỏ. Từ góc độ kinh doanh, điều này có nghĩa là việc chuyển từ các hoạt động sang kết quả là một bước chuẩn bị cơ sở hạ tầng và năng lực để có thể mở rộng quy mô những giải pháp thành công.

Vai trò quyết định của doanh nghiệp trong hệ sinh thái đổi mới

Nhận thức rõ ràng rằng doanh nghiệp phải là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo là bước đột phá quan trọng. Trong nhiều mô hình trước đây, nhà nước, các viện nghiên cứu và các trường đại học thường được xem là những nhân tố chính, còn doanh nghiệp chỉ được coi là bên áp dụng hoặc tiêu dùng công nghệ mới. Tuy nhiên, sự thay đổi này phản ánh một sự hiểu biết sâu sắc hơn: chỉ có doanh nghiệp mới thực sự biết thị trường cần gì, khách hàng muốn gì, và có khả năng chuyển một công nghệ thành một sản phẩm có thể kiếm lợi nhuận và tạo việc làm.

Khi doanh nghiệp nắm giữ vị trí trung tâm, chúng trở thành người định hướng nhu cầu cho các hoạt động nghiên cứu và phát triển. Các đại học và viện nghiên cứu không còn tự quyết định mình sẽ nghiên cứu cái gì, mà thay vào đó lắng nghe từ doanh nghiệp những bài toán thực tế cần được giải quyết. Điều này tạo ra một vòng phản hồi tích cực: những kết quả nghiên cứu có cơ hội cao hơn để được ứng dụng, và doanh nghiệp có cơ hội cao hơn để phát triển những sản phẩm thực sự mang lại giá trị.

Xây dựng hệ sinh thái hoàn thiện: những yếu tố không thể thiếu

Việc hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới không chỉ liên quan tới việc sắp xếp lại vai trò của các bên tham gia. Nó cũng đòi hỏi phải giải quyết những vấn đề sâu sắc hơn liên quan tới tài chính, luật pháp, và cơ sở hạ tầng.

Trên phương diện tài chính, cần phải tạo ra những cơ chế để doanh nghiệp, đặc biệt là các startup công nghệ, có thể dễ dàng tiếp cận vốn đầu tư. Điều này không chỉ là vốn từ các quỹ đầu tư mạo hiểm, mà cả vốn từ ngân hàng thương mại, các quỹ đầu tư dài hạn, và thậm chí từ các cá nhân nhà đầu tư có tinh thần kinh doanh.

Trên phương diện luật pháp và quy định, cần phải có những khung pháp lý rõ ràng và linh hoạt đủ để cho phép các doanh nghiệp thử nghiệm những ý tưởng mới mà không bị quá tải bởi các quy định cách xưa. Các vùng thử nghiệm có quy định khác biệt có thể đóng vai trò quan trọng ở đây.

Trên phương diện cơ sở hạ tầng, điều quan trọng là phải đảm bảo rằng các doanh nghiệp, dù nhỏ hay lớn, đều có thể tiếp cận được các công nghệ cơ bản như đám mây điện toán, kết nối Internet tốc độ cao, và các dịch vụ dữ liệu chất lượng. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh mà trí tuệ nhân tạo và các ứng dụng số đòi hỏi những yêu cầu công nghệ khắt khe.

Định hướng thực tế cho những năm tới

Khi chuyển từ hoạt động sang kết quả, những chỉ số đánh giá cũng cần phải thay đổi theo. Thay vì đếm số lượng các dự án khởi động hoặc số lượng bằng sáng chế đăng ký, cần phải nhìn vào những chỉ số có ý nghĩa hơn: tổng giá trị kinh tế của các sản phẩm mới được đưa ra thị trường, số lượng việc làm được tạo ra trong các công ty công nghệ, tỷ lệ thành công của các startup khi vươn ra thị trường quốc tế, hoặc mức độ áp dụng rộng rãi của các công nghệ mới trong các lĩnh vực như sản xuất, nông nghiệp, y tế, và giáo dục.

Đây không phải là một sự thay đổi dễ dàng. Nó đòi hỏi sự kiên nhẫn, sự thay đổi tư duy từ các nhà hoạch định chính sách, sự hỗ trợ thực tế từ chính phủ, và sự tự trách nhiệm từ các doanh nghiệp. Nhưng đây cũng là con đường duy nhất nếu Việt Nam muốn chuyển từ một nước chỉ tham gia vào cuộc cách mạng công nghệ sang một nước dẫn dắt nó.

Nguồn tham khảo:
Khai mạc Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia 2026

Ảnh: Ylanite — Pixabay